Het kunstenaarsduo Marta Volkova en Slava Shevelenko speelt een geraffineerd spel met waarheid en mythe. The Transsylvania Archive gaat over een geheim KGB-archief dat een paar jaar geleden werd ontdekt. Op ingenieuze wijze worden thema’s zoals de relatie van kunstenaars tot de macht, de angst voor de vreemdeling en de betekenis van een archief met elkaar verweven.

Kunnen jullie iets vertellen over het ontstaan van The Transsylvania Archive?

Slava Shevelenko: Het startpunt was het archief van Het Nieuwe Instituut, dat heeft ons geïnspireerd om een verhaal rond een archief te ontwikkelen. Het gaat in onze projecten altijd over de ruimte tussen mythologie en werkelijkheid. Dit werk gaat over een tot nu toe geheim archief, dat een paar jaar geleden toevallig werd ontdekt in een voormalig KGB-gebouw tijdens een overstroming in Roemenië.

Marta Volkova: Dat is echt gebeurd!

SS: Uit het archief blijkt dat de Russische geheime dienst tientallen jaren in Transsylvanië (op Roemeens grondgebied) onderzoek gedaan heeft naar de Yeti, in Nederland bekend als de verschrikkelijke sneeuwman.

MV: Dat is gedeeltelijk waar. Het is waar dat de KGB onderzoek deed in de Oostbloklanden.

SS: De KGB blijkt te hebben gejaagd op de Yeti, net zolang tot deze helemaal uitgeroeid was. Uit het archief blijkt dat de Yeti een mens is; hij is alleen anders en vooral groter dan wij. In het archief bevinden zich ook ledematen en een vel, met een kop en poten eraan. Zoals de berenvellen die jagers prepareren als trofee. Deze Yeti-delen werden als relatiegeschenk aangeboden aan partijleiders. Yeti’s zouden namelijk een helende kracht bezitten.

Komt daar het idee van de ledenmaten van de Yeti vandaan?

MV: Ja, we spelen met dit soort fenomenen. Mensen stellen zich geen vragen: ze kijken en accepteren wat ze zien als waarheid. Dat vinden wij interessant.

SS: Wij komen uit Rusland, een land waar archieven vaak gesloten blijven, met als gevolg dat mensen van alles wijs gemaakt kan worden over de geschiedenis. Zoals altijd in ons werk zitten er verschillende lagen in dit project. Een belangrijk thema is dit keer de relatie tussen de kunstenaar en de macht. Over het collaboreren met de macht. Als kunstenaar in Rusland moest je in de Sovjettijd kiezen, of je ging voor het regime werken, of je ging ondergronds. Dat laatste hebben wij gedaan. De meeste kunstenaars kozen voor de officiële weg en wij hebben ons altijd afgevraagd wat dat betekent voor een kunstenaar. Er waren ook kunstenaars die overdag voor het regime werkten en in hun vrije tijd nog een autonome praktijk probeerden te onderhouden. Dat is eigenlijk ondoenlijk, je verliest als kunstenaar langzaam je ziel.

MV: Ons personage is zo’n kunstenaar die voor het regime werkt, voor de KGB in dit geval. Hij is deel van de machine geworden. Hij realiseert zich dat hij medeplichtig is geworden aan de misdaden tegen de Yeti; dat hij bloed aan zijn handen heeft. Daarom wordt hij gek.

SS: In Rusland kent die relatie tussen kunstenaars en de macht een lange traditie. Wij vragen ons af of dit thema hier in Nederland wel wordt begrepen. Kunstenaars hebben er hier nooit op die manier mee te maken gehad.

Interview: Lotte Haagsma

The Transylvania Archive is mede mogelijk gemaakt door: